Energiebesparing

De definitieve energieverbruiken t/m 2024 tonen een daling (2024: 144 GWh, 2023: 147 GWh) vooral door lager gasverbruik van de wisselverwarming. Dit is het resultaat van het saneren van wissels, het ombouwen van gasgestookte naar elektrisch verwarmde wissels en een betere aansturing van de wisselverwarming. Het verbruik ligt nog iets boven de streefwaarde die hoort bij onze ambitie om tussen 2015 en 2030 30% energie te besparen (gemiddeld 2% per jaar). Het definitieve energieverbruik 2025 wordt in de loop van 2026 bekend.

Succesvolle maatregelen op stations zijn o.a. het vervangen van tl-verlichting door led in ruim 11.000 verlichte bewegwijzeringsborden. We behouden de bestaande behuizing, om geen materialen te verspillen. In 2025 installeerden we een ontwerp van de retrofitverlichting in bewegwijzering op station Zwolle en startten we de voorbereiding voor uitrol op andere stations vanaf 2026.

In Q4 zetten we de achtergrond van reisinformatie-schermen op stations om van licht naar donker (dark mode). Naast betere leesbaarheid vooral voor reizigers met een visuele beperking, is dit ook energiebesparend.

Opwek duurzame energie

Ons doel is om in 2030 op onze eigen assets evenveel duurzame energie op te wekken als we verbruiken. Dit vermindert onze afhankelijkheid van de energiemarkt en draagt bij aan de energietransitie. Hiervoor is het programma ODE (Opwek Duurzame Energie) ingericht, waarbij ProRail gronden wil verhuren voor zonneparken en de opgewekte energie wil inkopen.

We hebben de programmastrategie begin 2025 aangescherpt om het doel binnen de vereiste terugverdientijd te realiseren. ProRail laat alleen zonne-energie ontwikkelen op gronden waar dat rendabel kan en onderzoekt deelname aan grootschalige windprojecten op rijksgronden via een zogenoemde Power Purchase Agreement (PPA). De voorverkenning van ProRail-gronden waar zonneparken mogelijk zijn is afgerond; zeven potentiële locaties gaan naar de verkenningsfase.

Daarnaast startten we een voorverkenning naar de haalbaarheid om bestaande windturbines van windpark Volkerak op grond van Rijkswaterstaat te vervangen door krachtigere exemplaren. Op basis van deze voorverkenningen is het aannemelijk dat het programmadoel binnen de financiële kaders haalbaar is. Ook is de benodigde opwek kort na 2030 te realiseren.

Naast zonne- en windparken gaan we door met het initiatief ‘Zonnepanelen op stations’. In 2025 zijn zonnepanelen op de stations Voorburg, Dordrecht en Den Helder gerealiseerd en in gebruik genomen. Met de zonnestroominstallaties op stationsdaken wekken we jaarlijks circa 1.600 MWh op.

Schoon en emissieloos bouwen (SEB)

ProRail werkt samen met een aantal partijen waaronder Bouwend Nederland, aan de routekaart Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB). Zo geven we met de sector invulling aan de reductiedoelstellingen voor stikstof (NOₓ), klimaat (CO₂) en schone lucht (fijnstof).

Met de koploperaanpak geven we projecten een extra impuls. Bij aanbestedingen zetten we het gunningscriterium Zero Emissie (ZE) in om het gebruik van emissieloze bouwmachines door opdrachtnemers te stimuleren. In 2025 heeft ProRail in totaal 50 koploperprojecten met ZE gegund. Sinds 2024 nemen we SEB-basiseisen op in projectcontracten. In 2025 besloten we om dit ook in nieuwe onderhoudscontracten (PGO) op te nemen. Toepassing tijdens werkzaamheden zijn bijvoorbeeld bij:

• Spoorwerk tussen Maarn en Veenendaal-De Klomp: aannemer Strukton zette emissieloos materieel in, zoals krollen, kranen, vrachtwagens en gereedschap op groene stroom. Opladen kan via drie depots ingericht met waterstofaggregaten van Watermeln. De waterstof is duurzaam geproduceerd.

• Raamovereenkomst frezen van spoorstaven 2027–2030: gegund aan Vossloh ETS. ProRail bood gunningsvoordeel voor het gebruik van gecertificeerde biobrandstoffen in freesmachines. Vossloh schreef in op basis van HVO100, een biobrandstof met een CO₂-besparing van 90% ten opzichte van fossiele diesel.

Verduurzaming wagenpark incidentenbestrijding (ICB)

Met de inzet van elektrische voertuigen voor operationele taken verduurzamen we de ICB. We legden laadinfrastructuur aan bij de nieuwe bedrijfsbrandweerkazerne in Kijfhoek en realiseren we laadplekken bij de nieuwe standplaats Rotterdam Rhoon.

Verder vervangen we gemotoriseerd gereedschap geleidelijk door accugereedschap. We rustten een container voor herspoorwerkzaamheden uit met zonnepanelen en accupakketten. De meeste apparatuur werkt nu zonder aggregaat. We hebben een accu-oplossing ontwikkeld en succesvol getest voor de pomp van het hydraulische gereedschap.