Besturing
Juridisch speelveld
ProRail staat in de belangstelling van reizigers, vervoerders en toezichthouders. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) houdt toezicht op capaciteitsverdeling, gebruiksvergoeding, netverklaring en toegangsovereenkomst. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) ziet toe op naleving van de Spoorwegwet, met focus op spoorveiligheid. De Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) controleert naleving van de arbeidsomstandighedenwetgeving bij ProRail als opdrachtgever en werkgever. Daarnaast besteden we veel aandacht aan aanbestedingen, contracten en contractmanagement tijdens (onderhouds)projecten, om goede werkrelaties met aannemers, opdrachtgevers en onze omgeving te waarborgen.
Juridische structuur
ProRail is een besloten vennootschap: ProRail B.V. De Nederlandse Staat is via Railinfratrust B.V. 100% aandeelhouder. Het aandeelhouderschap is ondergebracht bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
Beheerconcessie
Onze kerntaken staan in de Spoorwegwet en zijn uitgewerkt in de beheerconcessie. Deze zou op 1 januari 2025 aflopen, maar het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft de einddatum van de beheerconcessie 2015-2025 verlengd tot 1 januari 2029. Daarmee blijft ProRail beheerder van de Nederlandse hoofdspoorweginfrastructuur. Na de val van het kabinet-Schoof is de Wet sturing en verantwoording ProRail B.V. controversieel verklaard. Daardoor is in 2025 geen besluit genomen over omvorming van ProRail tot een privaatrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan (zbo). Omdat het opstellen van een nieuwe beheerconcessie tijd kost, zijn ProRail en het ministerie van IenW in 2025 gestart met de voorbereidingen.
Beheerplan 2026-2027
In 2025 hebben we het beheerplan 2026-2027 opgesteld. Dit plan geeft invulling aan drie beleidsprioriteiten uit de jaarbrief 2025 van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat:
Implementatie van het basiskwaliteitsniveau (BKN) spoor en bijbehorende onderzoeken;
Versterking van de veiligheid op het spoor;
Weerbaarheid.
Het ministerie van IenW heeft ingestemd met het beheerplan. We rapporteren halfjaarlijks en jaarlijks over de voortgang.
Ontwikkelingen wetgeving
Zbo-omvorming
In januari 2024 diende het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een nota van wijziging in bij de Tweede Kamer om ProRail om te vormen tot een privaatrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan (Wet sturing en verantwoording ProRail B.V.). Na de val van het kabinet-Schoof is deze omvorming controversieel verklaard. Daardoor is in 2025 geen besluit genomen.
Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD)
De Europese Commissie stelde de CSRD op als richtlijn voor duurzaamheidsverslaggeving voor grote ondernemingen. Op 26 februari 2025 publiceerde de Europese Commissie het omnibus-vereenvoudigingspakket. Dit pakket verlicht de lasten uit CSRD en CSDDD en vereenvoudigt rapportagevereisten. Voor ProRail betekent dit twee jaar uitstel voor verplichte compliance: vanaf jaarverslag 2027 (publicatie in 2028). Het uitstel is definitief. Meer toelichting over CSRD staat in het onderdeel ESG.
Weerbaarheid
De NIS2-richtlijn (Network and Information Security) is een Europese wet die de digitale weerbaarheid van organisaties in lidstaten moet versterken. In Nederland wordt de richtlijn omgezet in de Cyberbeveiligingswet (Cbw), die naar verwachting in 2026 volledig van kracht wordt. De Wet weerbaarheid kritieke entiteiten (Wwke) is de Nederlandse vertaling van de Europese CER-richtlijn (Critical Entities Resilience). Waar de NIS2 zich richt op digitale veiligheid, focust de Wwke op de fysieke weerbaarheid van organisaties die essentiële diensten leveren. We bereiden ons voor op deze nieuwe wetgeving, onder andere via het actieprogramma Vitaal Spoor. We voerden diverse verkenningen uit naar aanvullende maatregelen om de weerbaarheid te verhogen op verschillende domeinen, waaronder cybersecurity en de fysieke weerbaarheid.
Trans-Europese Transportnetwerk (TEN-T)
Op 18 juli 2024 trad de herziene TEN-T-verordening in werking. Deze stelt eisen aan spoorinfrastructuur en brengt een opgave mee voor het spoor. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is eindverantwoordelijk namens Nederland en werkt samen met ProRail aan een implementatieplan.
In het voorjaar van 2025 gaf het ministerie opdracht aan ProRail om de TEN-T-opgave voor het spoor uit te werken in een implementatiescan. Deze scan brengt in kaart welke TEN-T-eisen al zijn gerealiseerd, wat in bestaande plannen is meegenomen en waar nog opgaven liggen. Het overzicht betreft 2030 (kernnetwerk), 2040 (uitgebreid kernnetwerk) en 2050 (uitgebreid netwerk).
Parallel werkt ProRail aan een implementatiestrategie, in opdracht van en samen met het ministerie van IenW. Deze strategie koppelt de TEN-T-opgave aan nationale doelstellingen, zoals de visie op internationaal spoor, toekomstbeeld spoorgoederenvervoer, militaire mobiliteit, klimaatadaptatie en instandhouding. De implementatiescan is in 2025 afgerond en de strategie volgt in 2026.
