Use cases: eerste stap naar digitalisering

Om onze digitaliseringsvisie te realiseren, werken we met use cases: businessoplossingen die binnen drie tot vijf jaar worden gerealiseerd. Ze bestaan uit meerdere deelinitiatieven die snel zichtbaar resultaat opleveren en door onafhankelijke teams end-to-end kunnen worden uitgerold.

Het leveringsmodel voor deze use cases is gebaseerd op drie ontwerpprincipes: klantgericht, waardegedreven en ProRail als bestemming voor talent.

Om samen klaar te zijn voor de toekomst, startte in 2025 de Digital Academy, waar ProRailers digitale kennis en vaardigheden kunnen ontwikkelen.

Use case: assetcondities

Doel van de use case: actueel inzicht geven in de conditie van assets, zodat onderhoud voorspelbaar wordt en beslissingen gebaseerd zijn op risico, kosten en prestaties. Resultaat: optimaal onderhoud, minder storingen, automatische planning, optimale buitendienststellingen. We gebruiken bestaande en innovatieve databronnen (meettreinen, IoT-sensoren, reizigerstrein als meettrein) en ontwikkelen AI-algoritmes die assetconditie en onderhoudsintervallen voorspellen.

In 2025 hebben we belangrijke stappen gezet om dit toekomstbeeld te realiseren:

• Corridor Zee-Zevenaar: casus ‘rijdraad-spoor’ opgezet om de verhouding tussen baanligging en rijdraad inzichtelijk te maken. Een verzakking van het spoor kan schade veroorzaken aan de rijdraad en extra onderhoud vereisen.

• Brabantroute: samenwerking met programma Strategie Klein Onderhoud om data te verzamelen over elektrische scheidingslassen (ES-lassen). Beter inzicht in storings- en breukmomenten maakt een gerichte onderhoudsstrategie mogelijk.

Use case: slimmer plannen bij buitendienststellingen

Deze use case richt zich op efficiëntere planning van buitendienststellingen, zodat de planningsafdeling meer werk aan kan en tijd heeft voor kwaliteitsverbetering.

In 2025 voerden we een knelpuntenanalyse uit en stelden een portfolio samen van digitale oplossingen. Onderdeel hiervan is een solver-oplossing (digitale puzzelmachine) die al een jaar voor uitvoering de dienstregeling op dag-niveau aanpast aan projectmatige werkzaamheden.

In 2025 ontwikkelden en testten we een eerste prototype dat we willen inzetten om nieuwe planningsverplichtingen vanuit Europa (TTR-capaciteitsmodel) te realiseren. Daarnaast startten we andere softwareontwikkelingen voor efficiëntere planning. In 2026 verkennen we aanvullende digitale innovaties en starten we met het ontwikkelen van digitale skills in de organisatie.

Use case: digitaal ontwerpen, bouwen en beheren

Een grote digitaliseringsontwikkeling is Building Information Modelling (BIM). BIM gaat over digitaal ontwerpen, bouwen en beheren. Ingenieursbureaus en aannemers lopen hierin voorop; ProRail wil BIM nu integreren en ketenbreed samenwerken. De implementatie van BIM is een gezamenlijke inspanning. Het netwerk is in 2025 geactiveerd. We groeien stap voor stap verder via leren-door-doen-trajecten, zoals Groot Onderhoud Schiphol (eerste resultaten gepresenteerd) en Modulaire Railgebonden Gebouwen (onderzoeken hoe BIM-modellen in beheer kunnen worden genomen).

Automatic Train Operation (ATO)

Om de capaciteit op het spoor beter te benutten werkt ProRail met DB Duitsland aan de toepassing van Automatic Train Operation (ATO): het automatisch laten rijden van treinen op de Betuweroute. Dit project maakt deel uit van de Joint Declaration of Intent over samenwerking in het spoorgoederenvervoer tussen de Duitse en Nederlandse overheid en de spoorsector.

ProRail en DB Duitsland voeren een jaar lang proefritten uit op de Betuweroute. Hiermee krijgen we beter inzicht in de potentie van ATO voor het Nederlandse spoor.

Op 24 oktober startte de testfase officieel op Kijfhoek. ProRail test samen met DB Cargo een speciaal voor ATO geprepareerde locomotief. Deze trekt enkele wagons, deels verzwaard, maar zonder commerciële lading. Voor het eerst worden GoA2 (semi-autonoom rijden met machinist aan boord) en GoA4 (volledig autonoom rijden met toezicht op afstand) geïntegreerd getest voor goederenvervoer.

Rail Fieldlab 5G in Amersfoort

Na de opening van het Rail Fieldlab 5G op 18 september 2024 is het lab in 2025 operationeel geworden. Meerdere testen waren succesvol, zowel use cases van ProRail en NS als van marktpartijen die het fieldlab gebruiken om innovaties te beproeven.

Eind 2025 droegen NS, ProRail en het ministerie van IenW het operationele beheer over aan Railcenter, dat als onafhankelijke facilitator optreedt. Zo blijft de continuïteit van het Rail Fieldlab gewaarborgd en kan de railsector toepassingen met 5G in een spoorse omgeving blijven testen. Deze ontwikkeling past in de ambitie om Amersfoort te ontwikkelen tot hotspot voor Digital Rail.

Europese samenwerking: Europe’s Rail

ProRail en NS zijn kernlid van het tienjarige onderzoeksprogramma Europe’s Rail Joint Undertaking (EU-Rail), met 25 kernleden waaronder spoorwegondernemingen, infrabeheerders, industriepartners en onderzoeksinstituten. EU-Rail is de opvolger van Shift2Rail, dat in december 2024 officieel werd afgerond. We boeken hier successen die zorgen voor erkenning en vervolg op Europees niveau. Onder meer voor onderzoek naar spoortrillingen en aspotversnellingsmeters voor defectherkenning van spoorstaven (RCF). Het Europese innovatieprogramma heeft een budget van circa € 1,2 miljard, waarvan € 600 miljoen uit EU-subsidies en € 636 miljoen van kernleden. Het doel: technologische doorbraken realiseren, harmonisatie van Europese spoorsystemen stimuleren en capaciteitsgroei op het spoor na 2030 faciliteren. Ook moet het spoor goedkoper en aantrekkelijker worden.

In Nederland dragen innovaties uit EU-Rail bij aan het Toekomstbeeld OV. ProRail en NS vertegenwoordigen gezamenlijk de Nederlandse spoorsector. Binnen EU-Rail werken we aan technologische vernieuwingen en systeemsprongen, en aan snelle standaardisatie van innovaties. ProRail heeft leidende posities geborgd op voor ons relevante onderwerpen zoals ERTMS en ATO. Hierdoor bepalen we mede de agenda en zijn betrokken in de meeste innovatiedomeinen. Inmiddels loopt het programma twee jaar en zijn de eerste deliverables opgeleverd.

Kennisopbouw met partners

ProRail werkt samen met kennispartners en universiteiten, zoals TU Delft (DelftRail), Universiteit Twente, TNO en Deltares. Deze samenwerking ondersteunt onderzoek en demonstratie van innovaties binnen de Nederlandse railsector. We dragen ook bij aan onderwijs en talentontwikkeling, essentieel voor het aantrekken van nieuw talent. ProRail werkt mee aan grote programma’s, zoals:

• STEM (Spoortrillingen Emissiemodel): onderzoek naar trillingen

• RESET (Research Embankments for Safe Expansion of Traintraffic): gericht op stabiliteit van baanlichaam en ondergrond

• Europe’s Rail: Europese innovatieagenda

Via deze programma’s nemen we deel aan Research & Development-projecten en beïnvloeden we Europese techniekstandaarden. De afgelopen jaren is onze research-bijdrage op logistieke onderwerpen zoals ERTMS en ATO versterkt, mede dankzij EU-Rail.

ProRail start testfase met automatisch rijdende treinen op Betuweroute

ProRail trapte de eenjarige testfase met Automatic Train Operation officieel af op emplacement Kijfhoek. De testfase is een nauwe samenwerking tussen de Nederlandse en Duitse ministeries van Infrastructuur.